personal
Əsl Sibir ilə bizim bloqumuzda tanış ol!
Altay, Baykal və Yakutiyanın sonsuz vüsətləri üzrə maraqlı səyahətə yola düş. Misilsiz təbiət ilə tanış ol və sərt əsrarəngiz Sibirin tarixinə baş vur!
10
iyul

Sibir ənamları: kəklikotu

Təvazökar kəklikotu budağının minillik tarixi, mürəkkəb kimyəvi tərkibi və onlarla müalicəvi xüsusiyyəti ehtiva etməsi haqqında fəsil...

Əgər ot bitkiləri arasında "Ən xarizmatik bitki" müsabiqəsi keçirilsəydi, kəklikotu, şübhəsiz ki, baş mükafatı qazanardı. Bir çoxumuz onu uşaqlıqdan tanıyırıq və çaya əlavə ediləndə və ya soyuqdəyməyə qarşı bitki qarışıqları ilə müalicə zamanı bütün mətbəxi bürüyən özünəməxsus ədviyyəli, azacıq acımtıl-şirin ətrini yaxşı xatırlayırıq. Lakin hər kəs bilmir ki, bu təvazökar ot bitkisi əslində bitkilər aləminin həqiqi super-qəhrəmanıdır.

Hansı növləri mövcuddur: geniş yayılmış növlərdən Sibir endemiklərinədək

Dünyada kəklikotunun təxminən 400 növü məlumdur. Onlar bir-birindən xeyli fərqlənirlər: bəziləri torpaq boyunca xalça kimi yayılır, digərləri kiçik kol şəklində böyüyür; bəzilərindən limon, zirə, hətta iynəyarpaq ətri gəlir. Müalicəvi növlər arasında ən məşhuru sürünən kəklikotudur (Thymus serpyllum). Məhz bu növ rəsmi təbabətdə istifadə olunur və çox vaxt sadəcə kəklikotu adı ilə tanınır.

Adi kəklikotu (Thymus vulgaris) kulinariyada ən geniş istifadə olunan ədviyyə bitkisidir, baxmayaraq ki, o da müalicəvi xüsusiyyətlərə malikdir. Limon ətirli kəklikotu (Thymus citriodorus) hibrid növdür və zərif sitrus ətri sayəsində desertlərə və çaya xüsusi dad qatır. Kəklikotunun bir çox növlərinə Altayın dağətəyi ərazilərində və Rusiyanın Avropa hissəsində rast gəlinir. Onlardan bağlarda torpaqörtüyü bitkisi kimi də istifadə edilir.

Sibirdə geniş yayılmış növlərlə yanaşı, nadir endemik növlər də bitir. Yenisey kəklikotu Sibirin cənubundakı bozqır bölgələrində yayılmışdır. Evenki kəklikotu Mərkəzi Sibirin Putorana, Tunqus və Yuxarı Yenisey floristik rayonlarında, eləcə də Şərqi Sibirin Prilena-Katanqa və Olenyok-Aşağı Lena floristik rayonlarında rast gəlinir. Taliyev kəklikotu isə botanik Taliyevin şərəfinə adlandırılmışdır və yalnız Sibirin məhdud ərazilərində bitir.

Sadalanan endemik növlərin unikallığına baxmayaraq, həm rəsmi, həm də xalq təbabətində əsasən sürünən kəklikotundan (Thymus serpyllum), daha nadir hallarda isə adi kəklikotundan istifadə olunur.

Müalicəvi qəhrəmanın portreti: sürünən kəklikotu

Sürünən kəklikotu (Thymus serpyllum L.) dalamazkimilər (Lamiaceae) fəsiləsinə aid çoxillik yarımkoldur. Təsəvvür edin ki, torpağın üzərini sıx yaşıl xalça örtüb. Bitkinin dib hissəsi oduncaqlanmış nazik gövdələri torpaq boyunca yayılır, kök salır və onlardan yuxarıya doğru cəmi 5–15 sm hündürlüyündə çiçəkli zoğlar ucalır. Kəklikotunun yarpaqları çox xırdadır (5–10 mm), dərivari quruluşa malikdir və kənarları aşağıya doğru bükülmüş olur. Bitki iyundan avqustadək zərif yasəməni və ya çəhrayı-bənövşəyi rəngli sıx çiçək qrupları ilə çiçəklənir. Lakin kəklikotunu yaddaşlara həkk edən əsas xüsusiyyət onun ətridir — büzücü, ədviyyəli, kamfora və nanə notları ilə zəngin olan özünəməxsus qoxusu.

Əsrlərin dərinliklərindən: istifadə tarixi

Kəklikotunun tarixi minilliklərin dərinliklərinə gedib çıxır. Qədim Misirdə kahinlər ondan mumiyalama zamanı istifadə edirdilər, çünki bitkinin tərkibində olan timol güclü təbii antiseptik hesab olunurdu. Qədim Yunanıstanda bitkiyə Thymon adı verilmişdi ki, bu da "ruhun gücü" mənasını daşıyır. Yunanlar Afrodita məbədlərində kəklikotu yandırır, onun ətrinin döyüşçülərə cəsarət qaytardığına inanırdılar. Rusiyada isə bu bitki "Boqorodskaya otu" adı ilə tanınırdı. Müqəddəs Məryəmin Göyə Ucalması bayramında onu kilsəyə aparır, evlərdə isə bəd nəzərdən qorunmaq üçün asırdılar.

Kimyəvi tərkibi: təsirinin sirri nədədir

Kəklikotunun ən böyük sərvəti ona özünəməxsus ətrini verən efir yağıdır. Məhz onun tərkibində bitkinin əsas bioloji aktiv maddələri cəmlənmişdir. Onların arasında ən mühümü timoldur — mikroorqanizmlərə qarşı yüksək təsir göstərən təbii antibiotik. Onunla birlikdə karvakrol da fəaliyyət göstərir. Bu maddə hətta antibiotiklərə davamlı bəzi bakteriyalara qarşı da təsir göstərə bilir. Tərkibindəki borneol və sineol isə iltihabəleyhinə və bəlğəmgətirici xüsusiyyətlərinə görə qiymətləndirilir.

Lakin kəklikotunun faydası yalnız efir yağı ilə məhdudlaşmır. Yarpaq və gövdələrində aşılayıcı maddələr (taninlər), güclü antioksidant xüsusiyyətə malik flavonoidlər, həzmi stimullaşdıran acı maddələr, eləcə də sink, selen, kalium, kalsium və maqnezium kimi mühüm mineral elementlər vardır. Bütün bu maddələr birlikdə təsir göstərərək bir-birinin fəaliyyətini gücləndirir. Buna görə də kəklikotu ayrı-ayrı kimyəvi birləşmələrdən daha yumşaq və daha kompleks təsir göstərir.

Sağlamlıq üçün faydalı xüsusiyyətləri

Kəklikotunun müalicəvi təsir dairəsi olduqca genişdir:

1. Tənəffüs sisteminin dəstəklənməsi
Kəklikotu bəlğəmi duruldur, bronxların kirpikli epitelinin fəaliyyətini aktivləşdirərək seliyin xaric olunmasını asanlaşdırır. Öskürək, bronxit və tənəffüs yollarının müxtəlif iltihabi xəstəlikləri zamanı effektiv köməkçi vasitə hesab olunur.

2. Mikroblar əleyhinə (antiseptik) təsir
Bitkinin tərkibindəki timol selikli qişalarda xəstəlik törədən bakteriyalara qarşı güclü antiseptik təsir göstərir. Buna görə də kəklikotundan ağız boşluğu və udlaq xəstəliklərinin müalicəsində geniş istifadə olunur. O, xüsusilə angina və stomatit zamanı faydalıdır. Kəklikotu dəmləməsi ilə qarqara etmək tonzillit və gingivit zamanı iltihabın azalmasına kömək edir.

3. Həzmi yaxşılaşdırır
Kəklikotu həzm sisteminin etibarlı köməkçilərindən biridir. O, həzm şirələrinin ifrazını stimullaşdırır, spazmları azaldır və bağırsaqlarda patogen mikrofloranın inkişafını ləngidir. Həddindən artıq qidalanma və ya meteorizm zamanı kəklikotu çayı narahatlığın aradan qaldırılmasına kömək edə bilər.

4. İmmuniteti gücləndirir
Bitkinin yarpaqlarında orqanizmin müdafiə mexanizmlərinin normal fəaliyyəti üçün vacib olan C vitamini kifayət qədər yüksək miqdarda mövcuddur.

5. Anemiyanın profilaktikasına kömək edir
Kəklikotu qırmızı qan hüceyrələrinin sintezi üçün zəruri olan mühüm mikroelement — dəmirlə zəngindir.

6. Yüngül sedativ vasitə
Kəklikotunun xoş ətri sakitləşdirir, gərginlik və narahatlıq hissini azaltmağa, yuxusuzluq zamanı rahatlamağa kömək edir.

7. II növ şəkərli diabetin profilaktikası
Bəzi elmi tədqiqatlar göstərir ki, kəklikotu toxumaların insulinə həssaslığını artıra bilər. Bu isə hüceyrələrin insulin siqnallarını daha yaxşı qəbul etməsinə və qlükozanı qandan daha səmərəli şəkildə mənimsəməsinə şərait yaradır.


Kəklikotu aşağıdakı Siberian Wellness məhsullarının tərkibinə daxildir:

Siberian Wellness Bədən üçün masaj məlhəmi, 280 ml (kəklikotu cövhəri).

BAQM Renaissance Triple Set. Formula 3, 60 kapsul (kəklikotu cövhəri).

BAQM Renaissance Triple Set, 180 kapsul (kəklikotu cövhəri).

Bəs siz bilirdinizmi ki, hamımızın sevimlisi olan kəklikotu bu qədər çoxlu sayda faydalı xüsusiyyətlərə malikdir?

[}item{]